Bir zamanlar dizi jenerikleri vardı. Öyle geçmek isteyeceğin türden değil. Oturup izlenen, ezberlenen, bazen başlı başına birer müzik videosu gibi çekilmiş giriş sekansları. Bazılarında sadece isimler akardı, bazılarında ise anlatının ritmini veren o ilk müzikal ya da görsel cümle yer alırdı. Şimdi? “Skip intro” tuşu refleks hâline geldi. O tuş, artık düşünmeden bastığımız bir şey. İçeriği hızlı tüketmenin, hikâyeyi daha çabuk yutmanın, ritüelsiz izleyici olmanın simgesi. Sanırım tam da bu yüzden, jenerikler artık sadece geçilmek üzere var oluyor.
Asıl mesele sadece bir geçme hareketi değil. O intro’lar, artık izlenmedikleri için yazılma biçimleri de değişiyor. Müzik daha kısa, geçiş daha tempolu, görsel daha yüzeysel. Çünkü kimse beklemek istemiyor. Hız, hem tüketimin hem anlatının yeni estetik normuna dönüşüyor. Bu hızın içinde, anlatının önsözü siliniyor. Başlamadan önce içine girilen, anlatıya hazırlayan o ilk adım yani intro artık bir eşik değil. Oysa anlatının kapısıydı o. Tonun, ritmin, hatta duygusal yükün ilk ipuçları oradaydı.
Zamanla intro’ların görsel dili de buna göre dönüşmeye başladı. Eskiden açılışlar, anlatının kalbinden bir şey taşırdı. Örneğin Six Feet Under‘ın jeneriği, ölüm temasını öyle incelikli işlerdi ki dizinin tamamına sirayet eden bir atmosfer yaratırdı. Ya da The Sopranos’ta arabayla eve dönüş sekansı, karakterin içe kapanışını, her bölümün başında bir tür yalnızlık ritüeline çevirirdi. Bugünse çoğu dizide intro, yalnızca bir görsel kimlik kartı. Hikâyeyle ilişkisi zayıf, müzikle hafızaya kazınmayan, geçilmek için yazılmış bir açılış.
Ön sözsüz romanlar, girizgâhsız diziler, müzikten hemen söze atlayan sahneler. Seyirci dikkatini kaybetmesin diye anlatının hemen ortasına itilmesi, aslında bir şey anlatmamakla eşdeğer. Çünkü bir şeyin anlamı sadece içeriğinde değil, ritminde saklıdır.
Belki de skip tuşunu sadece bir işlev değil, bir çağın düşünme biçimi olarak görmeliyiz. Çünkü artık her şeyin hemen başlaması isteniyor. Başlangıçsız, bağlamsız, önsüz. Hikâyenin “giriş”ine tahammül kalmadı. Bu sadece anlatıyı değil, zihinsel alışkanlıkları da dönüştürüyor. Düşünmeye ayırdığımız süre azalıyor. Hazırlanma süresi ortadan kalkıyor. Beklemeye karşı duyulan sabırsızlık, sadece intro’yu değil, duygunun kendisini de hızla geçmek istiyor.
Dizinin intro’su, karakterle ilk tanışma biçimiydi. Onunla aynı ritmi solumak, adını ve yüzünü bir melodiyle bağdaştırmak… Bugünse karakterle tanışmak istemiyoruz. Ona hemen ulaşmak, onu hemen tüketmek istiyoruz. Derinlik değil erişim, sabır değil hız, atmosfer değil bilgi arıyoruz. Ama hızın olduğu yerde atmosfer tutunamaz. Ve atmosfer kaybolduğunda, anlatı sadece olaylardan ibaret kalır. Oysa olay, ancak bir atmosferin içinden geçtiğinde anlam kazanır.
Intro’lar aynı zamanda birer hazırlıktı. Tıpkı tiyatroda ışıkların yavaşça kısılması, ya da bir romanın ilk paragrafının seni içeriye çağırması gibi. Seni o dünyanın eşiğine getirir, gündelikten çıkarır, başka bir ritme taşırdı. Şimdi o eşikler ortadan kalkıyor. Hikâyeye değil, içerik akışına giriyoruz. Kapılar kaldırıldı. Her şey doğrudan salonun ortasında. Oyuncular bağırıyor ama kimse duyamıyor çünkü sahneye çıkış anı yok. Her şey çoktan başlamış gibi. Ve sen bir türlü yakalayamıyorsun.
Belki de bu yüzden, dizileri çok izliyoruz ama az hatırlıyoruz. Bir şey eksik çünkü. Belki de o şey sadece 28 saniyelik bir intro. Belki de müzikti. Belki de bir yazı tipiydi. Belki de o birkaç saniyelik geçiş, bir ruh hâline eşlik edebilecekken artık sadece atlanan bir şeye dönüştü. Geçilen her şey gibi, eksilttiğini fark ettirmeden silindi. Oysa bu geçiş yalnızca zamanı kısaltmıyor onun içinde neyin barındığını da unutturuyor.
