Skip to content
  • https://www.youtube.com/c/SanatsalHareketler
  • https://www.instagram.com/sanatsaalhareketler/?hl=en

Sanatsal Hareketler

  • anasayfa
  • zemin
  • film & dizi
  • edebiyat
  • felsefe
  • sanat
  • müzik
  • dijital kültür
  • tiyatro
  • deneysel
YouTube
  • Home
  • Felsefe
  • Algoritmaların Görmezden Geldikleri: Tarafsızlığın Dijital Sürgünü

Algoritmaların Görmezden Geldikleri: Tarafsızlığın Dijital Sürgünü

Yazar: Onur Sayın
dijital

Cehennemin en sıcak yerleri, büyük ahlaki kriz zamanlarında tarafsız kalanlara ayrılmıştır.

Bu söz genellikle Dante Alighieri’ye atfedilir. İlahi Komedya’nın ilk bölümü olan Inferno’da doğrudan geçmese de, eserin giriş kısmında taraf seçmeyenlerin ruhlarının bir aidiyetsizlikle cezalandırılması tasvir edilir. Onlar ne cennete kabul edilirler, ne cehenneme.

Bugünün dijital sistemleri, insan davranışlarını uçlara zorlayan bir ritimle iki veya daha çok kutuptan birine dahil olması için işler. Böylece eldeki büyük veriye bakarak anlamlandırması ve kişiyi tasnif etmesi kolaylaşır. Taraf tutmanın her anlamda yüceltildiği bu çağda, ortada kalmak çoğu zaman kararsızlıkla, bilgisizlikle ya da sorumluluktan kaçmakla suçlanır. Ancak bu, oldukça yüzeysel bir bakış olmaktan öte yanlış ve eksik bilgiden kaynaklı önyargılı bir okumadır.

dijital medya

Bazı zamanlarda tarafsız kalmak, yalnızca pasif bir konumda kalmak demek değil; iki yanlışa da ortak olmamayı seçecek kadar bilinçli bir etkin duruşa sahip olmak demektir. Bu şekilde vaziyet alma biçimi, yönsüzlükten değil, ilkesel bir sadelikten doğar. İdeolojik kutupların birbirine bakarak meşrulaştırdığı hatalara katılmamak ve taraf olmanın sağlayacağı konfor alanı ile nimetleri reddetmek adına, bu gri çizgide kalmak bir kaçış ya da saflık hali değil, aksine bir karşı çıkıştır. Çünkü toplumsal kutuplarda kötülük çoğu zaman “diğer tarafın varlığı” ile aklanır ve bu da diğer tarafın etik olmayacak faaliyetlerini meşru kılmaktan ziyade  rövanşist bir tepkisel haklılık kisvesiyle görünmez kılar.

İşte tamda bu yüzden, gerçek cesaret taraflardan birine savrulmadan tutarlı ve kirlenmemiş bir alanda tüm baskı ve ısrarlara rağmen konumunu koruyabilmektir. Tarafsız kalmak, muallakta kalmak demek değildir; aksine zamanı geldiğinde toplum belleğinde temiz bir bölgede kalmışlar olarak geleceği yeniden kurmak adına alınmış bilinçli bir kültürel pozisyondur.

Bugünün algoritmik kültüründe de, sosyal medya platformları kullanıcıları etiketleyebilmek adına onların tepkilerine bağımlıdır. Beğeni, öfke gibi taraf belirtmeye yönelik açık davranışlar sistem için oldukça kıymetlidir. Ancak tarafını belli etmeyen, kutuplaşmaya dâhil olmayan, gri alanda hatta sisteme göre marjinal kalan kullanıcı; bu düzen için derhal bir tarafa dair sınıflnadırılması yapılması gereken bir hata kaydı gibidir. Oysa tam da bu “belirsizlik” hali, insan olmanın en incelikli direnç biçimlerinden biridir. Çünkü sistemin dışladığı bu gri alan, çoğu zaman yeniliğin yeşerdiği verimli topraklardır.

Bu bağlamda George Orwell’in 1984 romanındaki Winston Smith karakteri, sistemin hem içinden hem dışından bakan bir figür olarak ayrı bir öneme haizdir. Winston, iktidarın tarafı değildir ama net olarak bir devrimciliğe de yaslanmaz. İşte bu ara pozisyon, onu hem “yandaş” hem de “muhalif” gözünde güvensiz yapar.

Bugün de benzer biçimde, toplumsal düzenin taraflar üzerinden inşa edildiği alanlarda, araf bölgesinde kalanlar sistem tarafından görmezden gelinerek marjinal alana itilseler de geleceği kurma cesareti, tam da o kutupların dışında kalanlara aittir. Ve onların hakkıdır. Taraf tutmayanlar, sessizce izleyenler değil; kirli haklılıkların dışında, yeni bir düzeni düşleyenlerdir. Bu yüzden, o “cehennemin en sıcak yerleri” değil; “geleceğin en temiz sayfaları”, bu tutarlılığını koruyanlara ayrılmıştır.

Tags: Dijital Medya

Post navigation

Previous Mother! Filmini Ekofeminist Bağlamda Yeniden Okumak
Next Modern Türk Toplumunda Yüceltilen Annelik ve Kaybolmuş Kadın

Trending

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi? Long wall sculpture made of blue-gray slate tiles arranged in a grid, with small black bird figures perched along the top edge. 1

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti Old paperback edition of Halil Cibran's 'Ermiş' resting on a sunlit, worn table beside a coffee cup and delicate white blossoms. 2

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster? Person sits cross‑legged in a doorway of a dim room, reading near tall bookshelves and a bright window with curtains. 3

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü? Green hardcover book with a psychedelic concentric circle design stands upright on a wooden desk, flanked by a warm desk lamp and a mug of tea. 4

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de Abstract orange painting with two distorted figures; left figure raises an arm in a chaotic gesture, right figure sits with a bowed head. 5

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de

Tepki Abstract grayscale photo with curved white light trails and motion blur across a dark background. 6

Tepki

İlgili İçerikler

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster? Person sits cross‑legged in a doorway of a dim room, reading near tall bookshelves and a bright window with curtains.

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü? Green hardcover book with a psychedelic concentric circle design stands upright on a wooden desk, flanked by a warm desk lamp and a mug of tea.

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?

Is “Kinda Chic” Kinda Chic? Person in an orange shirt climbs a ladder attached to a giant smartphone on a pink background.

Is “Kinda Chic” Kinda Chic?

Yapay Zeka Çağında Yaratıcı Endüstriler Neden Görünmez Oluyor? WeDirectory’nin Yaklaşımı Homepage hero on a black site with a white W logo, top navigation, and a rounded search field; three project tiles below the fold.

Yapay Zeka Çağında Yaratıcı Endüstriler Neden Görünmez Oluyor? WeDirectory’nin Yaklaşımı

Umudun Korkusu Silhouetted person stepping through a bright doorway into a dark space, with light beams cutting through the darkness.

Umudun Korkusu

Hipergerçeklik Nedir? Gerçeklik Algımız Nasıl Değişti? A person sits on a rock by the water, head in hands, appearing sad or distressed at dusk.

Hipergerçeklik Nedir? Gerçeklik Algımız Nasıl Değişti?

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi? Long wall sculpture made of blue-gray slate tiles arranged in a grid, with small black bird figures perched along the top edge. 1

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti Old paperback edition of Halil Cibran's 'Ermiş' resting on a sunlit, worn table beside a coffee cup and delicate white blossoms. 2

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster? Person sits cross‑legged in a doorway of a dim room, reading near tall bookshelves and a bright window with curtains. 3

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü? Green hardcover book with a psychedelic concentric circle design stands upright on a wooden desk, flanked by a warm desk lamp and a mug of tea. 4

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de Abstract orange painting with two distorted figures; left figure raises an arm in a chaotic gesture, right figure sits with a bowed head. 5

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de

Tepki Abstract grayscale photo with curved white light trails and motion blur across a dark background. 6

Tepki

Anne Carson: Antik Yunan’dan Modern Edebiyata Black-and-white portrait of a serious older woman in a suit, looking straight ahead. 7

Anne Carson: Antik Yunan’dan Modern Edebiyata

Haber bülteni

Son Yazılar

  • Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?
  • Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti
  • Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?
  • Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?
  • Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de

Öneriler

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi? Long wall sculpture made of blue-gray slate tiles arranged in a grid, with small black bird figures perched along the top edge.

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti Old paperback edition of Halil Cibran's 'Ermiş' resting on a sunlit, worn table beside a coffee cup and delicate white blossoms.

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster? Person sits cross‑legged in a doorway of a dim room, reading near tall bookshelves and a bright window with curtains.

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü? Green hardcover book with a psychedelic concentric circle design stands upright on a wooden desk, flanked by a warm desk lamp and a mug of tea.

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?

  • Kullanıcı Sözleşmesi
  • Bize Ulaşın

©SanatsalHareketler2026