Teknolojinin son sürat gelişmeye devam etmesi ve sosyal medyanın her dalının özel hayatlarımıza fazlasıyla entegre olmaya devam etmesiyle, yediden yetmişe her toplumda büyük bir risk haline gelen brain rot (zihinsel tükenmişlik, diğer adıyla beyin çürümesi) olgusu üzerine dikkat çekmek isterim.
Aslında her şey, teknolojinin ve dönemin popüler içeriklerine yetişmeye çalışırken özel hayatlarımızın sınırlarını dijital dünyaya teslim etmemizle başladı. Sosyal medyadan geri kalma korkusu, arkadaş ortamında bütün içerikleri bildiğimizi kanıtlama ihtiyacı, ve belki daha da üzücüsü sosyal medyada kendimizi kandırarak yarattığımız yeni bizi, dışarıdaki hayata gösterme ve bununla saygı duyulma arzusu. Dijital hayatlarımıza o kadar önem verir bir hale geldik ki, sadece gerçek dünyada oluşan ve gelişen kimliklerimizi bile bu platformlara emanet eder hâle geldik. Yalnızca bireysel olarak değil, en basit ikili ilişkilerden, en karmaşık ortak fikir alanlarına kadar bizi birbirimize yabancılaştıran bir bariyer örüyor. Göz göze gelmenin yerini aynı ekrana bakma eylemi aldığında; duygusal derinlik yerini hızla tüketilen sahte ve içi boşaltılmış dijital tepkilere bırakıyor.
Artık birbirimizi anlamaya değil birbirimizin dijital içeriklerini yansıtmaya odaklanıyoruz. Ben bu durum için çok değer verdiğim bir profesörümün söylediği bir terim olan “Hamburger İlişkileri” sözünü kullanmayı tercih ediyorum. Tüket at mantığıyla, gün geçtikçe bir fikir inşa etme becerimiz “brain rot” içeriklerinin getirdiği paramparça olmuş dikkat süresiyle yok olmaya doğru gidiyor. Karmaşık problemleri ya da üstüne düşünerek emek harcamamız gereken olguları on beş saniyelik bir video basitliğine indirgemeye çalıştığımızda, sadece zekâmızı ve potansiyelimizi değil; birbirimizi anlama ve ortak bir bilinç hayal etme kapasitemizi de çürütüyoruz.
Ne oluyor da Brain Rot Yaşıyoruz?
İlk olarak tahmin edebileceğiniz üzere dijital araçlara her an ve her durumda ulaşma olanağımız en büyük etken. Ortalama bir insanın günlük ekran süresinin 6 ila 7 saat olduğunu kabul edersek durumu çok daha net görmüş oluruz. Bu zaman diliminde zihnimiz adeta bir dopamin bombardımanına maruz kalıyor. Her kaydırmada karşımıza çıkan absürt, gürültülü ve çoğu zaman hiçbir mantığı olmayan görseller, beynimizi sürekli bir tetikte olma ve boşlukta süzülme halinde tutuyor. Bir süre sonra, en karmaşık fikirleri bile anlamayacak kadar yorgun; en basit insani duyguları bile bir videonun sığlığında arayacak kadar tükenmiş hale geliyoruz. Beyin çürümesi dediğimiz olgu, işte bu aşırı uyarılmanın sonucunda zihnimizin bir savunma mekanizması olarak kendini kapatması ve sadece en kolay, en anlamsız olana tepki vermeye başlamasıyla ortaya çıkıyor. Sonuç olarak bilgi kirliliği içinde boğulmak kaçınılmaz oluyor.
Bunun yanı sıra sosyal medyada imrenilen profiller ve hayatlar, insanı anlamsız bir mükemmeliyetçilik arayışına itiyor, kendi kişiliğini duraklatıp, başkalarının vitrinlerinden ödünç alınmış karakterlerle yeni bir ben kurgulamaya itiyor. İnsan, kendi gerçek kusurlarını ve doğal sürecini birer hata olarak görmeye başladığında; zihin, o mükemmel ama içi boş görüntülere ulaşma çabasıyla yorgun düşüyor. Sonuçta ortaya çıkan şey, yaşayan bir karakterden ziyade, dijital dünyanın talep ettiği standartlara göre şekillenmiş, derinliği olmayan bir gölge oluyor. Tabi bunların yanında çalışma hayatındaki yoğun baskılar da zihin ve bedenin yeterli dinlenme periyotları olmadan çalışmasına vesile olarak sorunu daha da derinleştiriyor. Yazıma, kendi tecrübelerimden yola çıkarak brain rot kavramını hayatımızdan nasıl uzaklaştırırız konusuyla noktalamak istiyorum.
Zihnin Kurtuluş Mücadelesi: Brain Rot İle Başa Çıkma
“İnsanlığın bütün sorunları insanın bir odada tek başına sessizce oturamamasından kaynaklanır”
Çok sevgili, birçok alanda devrim niteliğinde izler bırakmış olan, Blaise Pascal’ın bu cümlesiyle ilk karşılaştığımda, adeta gerçekliğin korkunç yüzüyle burun buruna geldim, Çoğu okur gibi ilk başta bunun bir sorun teşkil etmeyeceğini, istersem rahatlıkla oturabileceğimi sandım. Şakayı bir köşeye bırakıp ciddi bir şekilde karanlık ve sessiz bir odada oturmaya başladığımda ise, bizim gibi teknoloji ile büyümüş bir nesil için hiç kolay iş olmadığını hissettim, sıkılma evresini geçip düşüncelerimle daha derine indiğimde ise, zihnimde adeta tanımadığım birinin varlığına şahit oldum, hem yüzleşmekten korktuğum hem de bütün sorunlarımın çözüm kaynağı. Dünya akışında olan her şeyin bizi bu andan mahrum bırakmak için meşgul ettiğini, her geçen gün kendimizle yüzleşmenin daha zor olduğunu düşündükten sonra istemsiz bir rahatlama sekansıyla beraber zihnimin kilidinin açıldığını ve düşüncelerimin adeta sorunları benimle münakaşa etmeye çalıştığını fark ettim. Benim için karmaşık ve heyecan dolu bu deneyimden sonra Blaise Pascal’ı daha fazla araştırmaya koyuldum ve çok iç açıcı olmasa da gerçekliğin acılarını keşfetmiş bir zihinle karşılaştım. Konuma dönmek istediğimden dolayı, Pascal’ın diğer düşüncelerini okurun merakına bırakıyorum.
Bu deneyimden sonra çözüm odaklı araştırma yaptığımda, klasikleşmiş dört ya da beş başa çıkma yönteminin olduğunu gördüm. Sosyal medya için belirli saat kısıtlamaları koyarak yapılan “Dijital Detoks”. Zihin sağlıyla yakından ilişkili “Fiziksel Aktivite”. Ruh ve mental sağlığımızın olmazsa olmazı “Sağlıklı Beslenme ve Düzenli Uyku”. Bir takım “Nefes Egzersizleri ve Yoga”. Ve son olarak en temel taşlardan biri olan “Sosyal Bağları Güçlendirmek”. Hepsinin etki alanı ve kişiden kişiye farklılık gösteren sonuçları olabilir. Fakat ortak güç, bu yöntemlerin bize kaybolan derinlik algımızı geri vermesinde gizlidir. Dijital gürültünün sustuğu, bedenin hareketlendiği ve uykunun zihni temizlediği o dingin alan, aslında insanın özüdür. Özüyle beraber yaratıcılığını, sonsuz bucaksız özgün düşünce topraklarında keşfeder. Bu yöntemler bizi sadece teknolojiden uzaklaştırmakla kalmaz, ilk başta kendimize sonra ise sevdiklerimize ve topluma yaklaştırır. Böylece belki de en basit gözüken insan gibi hissetme duygusuna kavuşur, başkalarının hayatlarını izlemekten usanmış zihnimiz, nihayet kendi hikayesini yazacak enerjiyi bulur. Buraya kadar okuyan herkese öncelikle teşekkür eder, kendi benliklerinin sınırını zorlamayı sevenler için ise küçük bir meydan okumam olacaktır:
Tam şu an 15 dakika boyunca erişebileceğiniz bütün dijital ürünleri başka bir odada bırakıp, sessiz ve karanlık bir ortamda sadece oturmanızı isteyeceğim. Geri dönüşlerinizi bekliyorum.
İlhamı için Birsen Akyüz’e teşekkürlerimle.
