Her Bende Farklı Bir Rilke’den Tek Gerçek Rilke’ye -

Rainer Maria Rilke ismini, belki de bir eklemelerin, diğer isimlerin ardından duymuş olabilirsiniz. Stefan Zweig’ın biricik yakın arkadaşı, yürüyüşlerinin yoldaşı… Nietzsche’nin ömrü boyunca sevdiği ve iki kez evlilik teklifini reddettiği kadın aynı zamanda Freud’un büyük sevgi ve saygı duyduğu kişi, Lou Andreas Salome’ye aşık olan ve belki de gerçek bir ilişki kurabilen tek isim olan Rilke. Kendisinden yaşça büyük ve evli olan Salome’ye hayrandı. Onunla birlikte çıktığı Rusya gezisinde Tolstoy ile tanışmıştı.

İlk yazdığı şiir anne ve babasının evlilik yıl dönümüne aitti. Dokuz yaşında yazdığı bu şiir onun edebiyat ve kendisinin tanışmasını sağlamıştı. Askeri Okula gönderilen Rilke okulu yarım bırakmak zorunda kalmıştı sağlık sebepleri yüzünden. Genç Bir Şaire Mektuplar adlı kitabında aynı okulda okuyan seneler sonra bir öğrencinin ona mektup yazmasını ve sohbetlerini içerir. Mektuplar Rilke’yi tanımak isteyenler için muazzam bir seçenek olacaktır. Bir şiiri okumadan evvel şairi okumak o şiire yapılacak haksızlığın önlenmesini, şaire ve şiire olan saygınında önemli göstergelerinden biri olacaktır.

Düşünen adam heykelinin sanatçısı olan Auguste Rodin ile birlikte çalışma şansını elde eden Rilke onu dikkatle incelerdi. Henüz o vakitler ünlü olmayan bu genç şair Rodin’den oldukça etkileniyordu. Rodin’in öğrencisi olan heykeltıraş Clara Westhoff ile evlenmiş ve bir kızları olmuştu. Salome’nin Ruth adlı kitabından etkilenen Rilke kızına Ruth ismini vermişti.

Cezanne ile onun ölümünden sonra tanışmış ve ona hayranlık duymuştu. O vakitler o denli etkilenmişti ki eşine mektuplar yazıyordu. Bu mektupları okumak isterseniz Cezanne Üzerine Mektuplar adındaki kitaba bakabilirsiniz. Rilke’yi tanımanın yolları yalnızca mektuplardan ya da onun günlüklerinden olmaz. Onun yaşamında iz bırakan isimler şiirlerinde de yer almak mecburiyetindedir. Belki de bir düz yazıda olacaktır o mecburiyet! Kim bilir. Bilinen o ki kendini dahi bir romana, tek romanına yansıtmış olduğudur. Rilke yaşamını, kendisini, hayatında önemli olan her bir insanı belki bir mektupta belki bir günlükte belki bir romanda ve belki de bir şiirde yazmıştır. O sadece yazarak var edebilmiştir ona ait olanları.

Hölderlin Alman şairlerinin mühim isimlerinden biridir. Rilke, Hölderlin İçin adında bir şiir yazmıştır ona. Eğer okumak isterseniz Bütün Şiirlerinden Seçmeler kitabından okuyabilirsiniz. Yedi Güzel Adam grubunun bir üyesi olan Cahit Zarifoğlu uzun seneler sonunda okulunu bitirmek ister ve tezini Rilke üzerinden yazar. Kendisi de Türk Edebiyatında önemli bir şair olan Zarifoğlu tezini Rilke’nin şiirlerinden yana bir seçim olarak kullanmaz. Halbuki iki önemli şair için tek yol şiir gibi görünmektedir. Onun tezini yazmak için kullandığı seçenek Rilke’nin tek romanıdır. Kâmuran Şipal büyük çoğunlukla Rilke’yi Türkçe ’ye çeviren değerli insanlardan biridir.

Rilke’yi okumak tek bir okumadan ibaret olamaz. Onu sene sene, her farklı bir bende okumalısınız. Her bir senede nasıl ki farklı bir ben yaratıyorsanız aynı şekilde o farklı benlerde bir başka okursunuz onu. Günlerin herhangi birinde artık onun cümlelerini değil de kelimelerini görürsünüz. Bütünden ziyade parçalarını duymak, okumak, hissetmek ilk zamanlarda can yakıcı olsa da zamanla tüm bunları arzular hale geleceksinizdir. Yaşamın insanların canını yaktığı su götürmez bir gerçek olsa da o insanlar yaşamı yaşamak uğruna her şeye katlanırlar. Uğruna yaratımlar oluştururlar. Biricik tanrısına özenerek onu sanatta yeniden var ederler. Gerek resimde gerek müzikte gerek felsefede gerek heykelde gerek sinema ve tiyatrolarda gerekse bunu yazarak yaparlar. Canınız yanacak ama yaşam gibi onsuz yapamayacaksınız! Acıdan doğan arzunun kudretine vardığınız an Rilke’ye bir adım daha yakınlaşacaksınız.

Şiirleri insanın derinlerini, içini sızlatır. Kimi zaman okusanız dahi anlamadığınız lakin huzursuz bir hüznü hissettiğiniz an olur. Belki de bu anlar Rilke’de hep olur. Onu okumak bundandır ki bir seferden ibaret olamaz.

Onun mektupları, günlükleri artık huzursuz bir hüzünden ziyade bir dostu ya da bir tanıdığı andırır. Anlamsızlıktan değil anlamaktan gelir acıdan doğan arzunun kudreti. İşte Rilke’yi okumaya başlamaktan daha mühim bir şey varsa o da Rilke’nin şiirlerini ne vakit okunmaması gerektiğidir.

Tek romanı olan bu şairin karakteri kendisini yansıtmaktadır. Otobiyografik öğeler taşıyan bu eser Rilke’nin keskin bir halde kendisiyle tanışmak isteyenleri için mükemmel olacaktır. Malte Laurids Brigge’nin Notları size onun deyimiyle görmeyi öğretecektir. Kimsenin aklına gelmeyen bu sıradan eylem onun sayfalarca kelime dökmesinin sebebidir. O sıradan yoksul hayat denilen bir şeyi bahane edilmesini kabul etmez bilhassa yaratıcı insanlar için. O yaratıcı insanlar ki her şeyden herkesten yaratabilmelidirler. Ondandır ki sıradan eylemler ya da düşünceler onun için farklı bir katmanlardan ibarettir.

Rilke hepimizin paydaş olduğu bir hususta bir cümle yazmıştır. O cümle ki her okuyanda benzer ama aynı olmayan iz bırakacaktır. İşte o izi bırakan cümle: