Damızlık Kızın Öyküsü: Çok da Uzak Olmayan Bir Distopya

Margaret Atwood’un Damızlık Kızın Öyküsü adlı distopik romanı, ad bakımından birçoğumuza ilginç gelmiştir. Çünkü TDK’ye baktığımız zaman “damızlık” yalnızca dölü alınmak için yetiştirilen yüksek nitelikli (hayvan) anlamına gelir; yani hayvancılıkla ilişkilidir. Damızlık kız kavramıysa kelimeyi hayvan bağlamından çıkartıp insanlara yükleyerek “kız” ve “hayvanı” okuyucunun zihninde birleştirir. Okuyucular dolayısıyla ilk okuyuşta kafası karışmış ve belki sinirlenmiş hissedebilirler; çünkü kadın bir yazarın kadınlar hakkında böyle bir yakıştırma yapmasını doğru bulmazlar. Ancak bu yakıştırmayı yapan Margaret Atwood değildir, bize kalemiyle anlattığı ve birilerinin gerçeği olan ülke, Gilead Cumhuriyeti’dir.

Gerçekleşmesi Muhtemel Bir Rejim

Kitapta kısaca Gilead olarak geçen Gilead Cumhuriyeti, yakın bir gelecekte geçtiği varsayılan, Amerika’nın kuzeydoğusunda altı eyaletin oluşturduğu New England adlı bölgede ABD hükümeti devrilerek kurulmuş, patriyarkal ve totaliter bir rejimle yönetilen bir ülkedir. Kendisine “Yakup’un Oğulları” diyen bir grup erkek, ABD başkanını ve çoğu Kongre üyesini öldürür ve tüm dünyada hava, su, çevre kirliliği gibi nedenlerden dolayı düşen doğum oranlarını Amerika’da tekrar yükseltip Eski Ahit’te geçen fikirleri kendi yorumlamalarıyla Gilead Cumhuriyeti’nde uygulamaya karar verir. Yaptıkları en önemli değişiklikse kadınların haklarını göz ardı edip sınırlamalarıdır. Her şeyi adım adım kadınlar için yasaklamaya başlarlar: Çalışan kadınlar işten çıkartılır, kadınların banka hesaplarına bloke konur; en sonundaysa kadınlara çocuk doğurup doğuramadıklarına, boşanıp boşanmadıklarına ve diğer çeşitli sınıflandırmalara göre toplumdaki rolleri verilir.

İşin en korkutucu kısmıysa yazarın bu ülkeyi yazarken daha önce hiç uygulanmamış şeyleri yazmadığını vurgulamasıdır. Yani kadınlara yönelik uygulamalar, baskıcı rejim, dini kullanarak çıkarları doğrultusunda hareket eden yöneticiler ve çok daha fazlası sadece bu hayali dünyada değil, kendi dünyamızda da bulunuyor:
“Kitabımda daha önce gerçekleşmemiş hiçbir şey yok; hepsi ya tarih kitaplarında, ya dünyadaki öbür ülkelerde ya da şu anda teknolojisi elimizde mevcut olan şeyler.”
Dolayısıyla bu rejim, çok da yaşanması imkânsız bir rejim değildir.

Damızlık Kızlar

Bu kızlar, çocuk taşımaya elverişli olan kadınlardan oluşur. Toplumun her kesimi tek renk giyindiğinden, damızlık kızlar kırmızı kıyafet ve pelerin ile –her iki yanından kapalı olması sebebiyle bana bir çeşit at gözlüğünü hatırlatan– beyaz bir başlık takarlar. Kırmızı renk kıyafetleri kanı (yani hayatın kendisini) ve kutsallığı temsil ederken, beyaz da saflık ve kırılganlıklarını temsil eder. Ancak bu işin bahanesidir; asıl amaç, kırmızının kolay seçilebilen bir renk olması nedeniyle bu kızları takip etmenin kolaylaştırılmasıdır.
Görevleri ise atandıkları evin erkeği olan komutandan hamile kalıp komutan ve karısına çocuk doğurmaktır. Adlarını kullanmaları ve toplum içinde adlarını söylemeleri yasaktır. İngilizce sahiplik edatı olan “Of” + Verildiği Komutanın Adı, isimleridir. Örneğin, kitabın baş kahramanı Offred’in adı “Of” edatı ve evinde yaşadığı komutan Fred’in adının birleşmesiyle oluşmuştur (Of + Fred). Görevlendirildikleri çiftlerin onlara verdiği küçük bir odada yaşarlar ve çoğunlukla günlerini o odada geçirirler. Her ay yumurtlama dönemlerinde de “seremoni” adı verilen, İncil’in Tekvin bölümünden parçalar okunduktan sonra, damızlık kızın komutanın karısının dizine yatıp kıyafetleri üstünde komutanla sessiz ve duygusuz cinsel ilişkiye girdiği süreç gerçekleştirilir.
İşin en zor kısmı da zannımca burasıdır. Çünkü kitapta seremoni gerçekleşirken Offred o anları şöyle anlatır:
“Aşk yapıyor demiyorum, çünkü yaptığı bu değil. Çiftleşiyor demek de doğru olmaz, çünkü bu iki insanın varlığına işaret eder ama bu işin içinde sadece bir insan var. Ne de tecavüz tanımına giriyor: Burada benim istemediğim hiçbir şey olmuyor. Tamam, seçenekler çok değildi ama hiç yoktan birkaç tane vardı; benim seçtiğim de bu.”
Offred’in bahsettiği diğer bir seçenek ise, radyoaktiflerle ve çöplerle dolu boş bir arazide köle olarak çalışmak. Fakat oraya gidenlerin birçoğu da hava kirliliği, zehirli atıklar ve kötü yaşam koşulları nedeniyle hemen ölmektedir. Kısacası, ölümü gösterip sıtmaya razı eden bu hükümet, üreyebilen kadınları sadece iki bacaklı rahim olarak görüp şiddetin ve istismarın her türlüsünü “İncil böyle emretti” bahanesiyle rahatça gerçekleştirebilmektedir.

Sessiz Kalmak Güçsüz Olmak Mıdır?

Offred kitapta sürekli eski anılardan bahseder: Kızıyla dondurmacı dükkanında dondurma yedikleri zamandan, kocası Luke’a amcasından miras kalan pul koleksiyonundan, arkadaşı Moira ile dışarıdaki erkek çocuklarına su bombası atmasından…
Aslında bu, Offred için bir çeşit hayatta kalma mekanizmasıdır. Olumlu anılarla kendine güvenli bir alan kurup gerçek dünyadaki acımasız ve baskıcı kişilerden, olaylardan olabildiğince uzak kalır. Ya da hayatta olup olmadığını bilmediği insanları kendi anılarında canlı tutarak Gilead’a küçük çaplı bir başkaldırı düzenliyordur.
“Adımı, neşemi, sevdiklerimi hatta canımı bile alabilirsin ama ruhum ve anılarımı asla…”
Kitabın aynı adıyla çekilmiş uyarlama dizisinde her ne kadar kadınların hep beraber rejime karşı bir isyan gerçekleştirdikleri görülse de bu kitapta öyle bir şey olmuyor. Dolayısıyla Offred, kendi iç dünyasında bu öyküyü “yazarak” hikâyesini bizlere aktarıyor; kadınların yazı yazması ve okuması yasak olduğu bu topraklarda bir yasağı çiğneyerek, kadınların önüne koyulan taşların onları durduramayacağını, gerekirse kadınların o taşları birer birer toplayıp bir gün bu zulme neden olanlara karşı kullanacağını gösteriyor.

Özgürlük Onu Kaybettiğinizde Farkedilir

Margaret Atwood, Damızlık Kızın Öyküsü ile ilgili gerçekleştirdiği tüm röportajlarda, yazdığı şeylerin dünyada birilerinin gerçeği olduğunu vurguluyor. 2019’da bir yayıneviyle yaptığı röportajda, kitabıyla ilgili arşivleri incelerken muhabir birkaç tane gazete kupürünü göstererek bunların ne olduğunu soruyor.
Margaret Atwood: Onlar Damızlık Kızın Öyküsü’nün arka plan materyali. Hepsi düzgünce sıralanmış. ‘Kadınlar bebek sahibi olmak zorunda.’ Bu, Çavuşesku ve Romanya hakkında bir kupür. Çavuşesku, kadınların dört bebek sahibi olmasını zorunlu kılan yasayı geçirdi. Onlar (kadınlar) her ay hamilelik testi yaptırmak ve eğer hamile değillerse nedenlerini açıklamak zorundaydı. Komünistlerin son akılalmaz ve insanlık dışı kararı, kadınların daha fazla bebek sahibi olmasını zorunlu kılıp ülkeyi zenginleştirmek isteyen soğukkanlı Romanya Cumhurbaşkanı Nikolay Çavuşesku tarafından açıklandı.
Daha sonra, insanlık dışı koşulları dolayısıyla dünyada skandal olmuş Romanya yetimhanelerinin dolup taşmasına neden olan yasa işte bu yasadır.
Başka bir röportajında ise, eskiden insanların bu romanı okuduğu zaman “Nasıl olur da biz insanların böyle şeyler yapabileceğini düşünebilirsin?” gibi tepkiler verdiğini, fakat günümüzde bunu eskisi kadar sık duymadığından söz ediyor.
Kadınlar ve hakları, yüzyıllardır tartışılmaya devam edilen bir konu. Giyeceği elbiseden yediği yemeğe kadar sürekli eleştirilip baskı altında kalan kadınlar, her ne olursa olsun ellerinden gelenin en iyisini yapmaya çalışıp bu ayrıştırıcı laflara ve normlara karşı savaşmaya çalışıyor. Özgürlüğümüz tıpkı soluduğumuz hava gibi: Değerini sadece kaybedince anlıyoruz.

📖 Yazar incelemeleri, edebi karakter analizleri ve kitap çözümlemeleri için Edebiyat bölümümüzü keşfedin →