Skip to content
  • https://www.youtube.com/c/SanatsalHareketler
  • https://www.instagram.com/sanatsaalhareketler/?hl=en

Sanatsal Hareketler

  • anasayfa
  • zemin
  • film & dizi
  • edebiyat
  • felsefe
  • sanat
  • müzik
  • dijital kültür
  • tiyatro
  • deneysel
YouTube
  • Home
  • sanat
  • Performans Sanatı: Marina Abramović

Performans Sanatı: Marina Abramović

Yazar: Ceren Kılıç
Performans Marina Abramović, Ulay

Marina Abramović, Ulay

Marina Abramović, 1970’lerden itibaren geliştirdiği radikal performanslarıyla yalnızca çağdaş sanatın değil, aynı zamanda bedenin ontolojisini sorgulayan felsefi tartışmaların da merkezinde yer almıştır. Abramović, bedenini hem araç hem de konu haline getirerek, sanat ile yaşam arasındaki sınırı silikleştirmiştir.

Sanatçının Rhythm serisinden (Rhythm 0, 1974) başlayarak 1990’larda Ulay ile ortak performanslarına, 2010’daki retrospektifi The Artist is Present’e kadar uzanan pratiği, bedenin yalnızca bireysel bir varlık değil, aynı zamanda toplumsal, politik ve metafizik bir alan olduğunu göstermiştir. Abramović’in işlerinde acı, şiddet, dayanıklılık ve sessizlik, birer estetik araçtan ziyade, bedeni hem sınayan hem de dönüştüren süreçlerdir.

Acı, Şiddet ve Dayanıklılık

Marina Abramović’in sanatının merkezinde, bedenin hem özne hem de nesne olarak sınanması yer alır. Onun erken dönem performansları, özellikle Rhythm serisi, acı ve şiddeti estetik bir araçtan ziyade, varoluşsal bir deney alanına dönüştürür. Rhythm 0 (1974) performansında Abramović, izleyicilerin önüne 72 nesne yerleştirir, bunlar arasında çiçek, ekmek ve bal gibi zararsız nesnelerin yanında bıçak, zincir ve hatta tabanca da vardır. Sanatçı, altı saat boyunca hiçbir tepki göstermeyeceğini ve izleyicilerin istediğini yapabileceğini duyurur.

Bu performans, bedenin kırılganlığını seyircinin etik sınavına dönüştürür. Başlangıçta izleyiciler çekingen davranırken, zamanla cesaretlenir, sanatçının bedenine zarar verir, hatta bir seyirci tabancayı sanatçının başına doğrultur. Rhythm 0, bedenin yalnızca sanatçının değil, toplumsal iktidar ilişkilerinin de nesnesi haline geldiğini gözler önüne serer. Burada beden, bir “direniş” mekânıdır: Abramović’in edilgenliği, izleyicinin şiddet kapasitesini açığa çıkarırken, aynı zamanda sanatı saf temsilden çıkarıp yaşamla ölüm arasındaki kırılgan sınıra taşır.

Benzer şekilde Rhythm 10 (1973) performansında Abramović, on bıçakla “bıçak oyunu” oynar; parmak aralarına hızlıca bıçak saplayarak ritmik bir ses üretir. Bedenin acıya dayanıklılığı, estetik bir kompozisyonun parçası haline gelir. Burada sanatçı, acıyı gizlemek yerine açığa çıkarır; böylece sanat, güvenli bir temsil olmaktan çıkar, risk ve kırılganlığın doğrudan deneyimi olur.

Bu çalışmalar, Michel Foucault’nun biyopolitika kavramıyla da ilişkilendirilebilir. Modern toplumlarda beden, disipline edilen, düzenlenen ve kontrol edilen bir nesnedir. Abramović, kendi bedenini seyircinin iradesine bırakırken, tam da bu disipline edilebilirliğe meydan okur. Beden, iktidarın nesnesi olmaktan çıkar, acı aracılığıyla özneleşir. Dayanıklılık, edilgenliğin içinde direnişe dönüşür.

Sonuçta Abramović’in erken dönem performansları, sanatın sınırlarını acı ve şiddetin estetikle buluştuğu noktada yeniden tanımlar. Beden, yalnızca bir temsil aracı değil, bizzat direnişin sahnesidir.

Temsilin Ötesinde Deneyim

Marina Abramović’in pratiği, sanatın temsil edici niteliğini radikal biçimde sorgular. Onun için performans, bir şeyi göstermek ya da sahnelemek değil, doğrudan varoluşun kendisini yaşatmak demektir. Bu yönüyle Abramović’in çalışmaları, sanatın ontolojisine dair felsefi bir soruyu gündeme taşır: Sanat, bir temsili yeniden üretmek midir, yoksa deneyimin kendisi midir?

Bu sorunun en güçlü ifadesi, Abramović’in 2010 yılında New York’taki MoMA’da gerçekleştirdiği The Artist is Present performansında görülür. Sanatçı üç ay boyunca, her gün saatlerce bir sandalyede oturur ve karşısına gelen izleyicilerle göz göze gelir. Burada herhangi bir eylem, söz ya da dramatik olay yoktur; yalnızca süre, bakış ve sessizlik vardır. Buna rağmen, deneyim son derece yoğun ve dönüştürücüdür. Birçok katılımcı gözyaşlarına boğulmuş, sıradan bir karşılaşmanın sanatsal ve varoluşsal bir tecrübe haline geldiğini hissetmiştir.

Abramović’in işlerinde beden yalnızca sanatçının değil, izleyicinin de katıldığı ortak bir deneyim alanı yaratır. The Artist is Present, seyircinin edilgenliğini kırarak, bedenler arası bir karşılaşmaya dönüşür.

Abramović’in Sanatının Günümüzdeki Yeri

Marina Abramović’in sanatı, yalnızca bireysel bir sanatçı pratiği olarak değil, çağdaş sanatın ve politik estetiğin dönüm noktalarından biri olarak değerlendirilmelidir. Onun performansları, sanatın toplumsal rolüne ve bedenin direniş potansiyeline dair güncel tartışmalarla kesişir.

1. Direniş Estetiği

Jacques Rancière’in “estetiğin siyaseti” kavramı, Abramović’in pratiğini anlamak için verimli bir çerçeve sunar. Rancière’e göre sanat, duyusal olanın paylaşımını yeniden düzenlediğinde politikleşir. Abramović’in işleri, bedeni acı, sessizlik ve dayanıklılık üzerinden kamusal alana taşıyarak duyusal deneyimin sınırlarını yeniden kurar. Onun performansları, seyircinin algısını dönüştürdüğü ölçüde bir direniş estetiği üretir.

2. Beden ve Kırılganlık

Judith Butler’ın kırılgan bedenler teorisiyle de güçlü bir bağlantı kurmak mümkündür. Butler, bedenin hem kırılgan hem de politik bir varlık olduğunu vurgular. Abramović’in performansları, bedenin kırılganlığını açığa çıkararak onu aynı zamanda bir direniş mekânına dönüştürür. Sanatçının acıya, açlığa, şiddete ya da sessizliğe maruz kalışı, bedeni yalnızca zayıflığın değil, dayanıklılığın ve politik öznenin sahnesi yapar.

3. Çağdaş Sanat Pratikleri

Abramović’in etkisi, günümüzde pek çok performans sanatçısında yankılanmaktadır. Feminist performanslar, queer beden politikaları, göçmenlik deneyimlerini sahneye taşıyan işler onun açtığı yolu sürdürmektedir. Özellikle “izleyici katılımı”nı merkeze alan çağdaş performanslarda Abramović’in The Artist is Present deneyiminin izleri görülür.

4. Eleştiriler ve Tartışmalar

Bununla birlikte Abramović’in sanatı eleştirilerden de muaf değildir. Kimi sanat tarihçileri, onun son dönem işlerinde radikal politik keskinliğin törpülendiğini, müzeleşme süreciyle birlikte performanslarının “ritüelize edilmiş” bir seyirlik haline geldiğini savunurlar. Yine de bu tartışmalar, Abramović’in pratiğinin sanatın sınırlarını ne kadar zorladığını ve hâlâ yoğun bir entelektüel yankı uyandırdığını göstermektedir.

Kaynakça

Abramović, Marina. Walk Through Walls: A Memoir. New York: Crown Archetype, 2016.

Goldberg, RoseLee. Performance Art: From Futurism to the Present. London: Thames & Hudson, 2011.

Westcott, James. When Marina Abramović Dies: A Biography. Cambridge, MA: MIT Press, 2010.

Butler, Judith. Frames of War: When Is Life Grievable? London: Verso, 2009.

Phelan, Peggy. Unmarked: The Politics of Performance. London: Routledge, 1993.

Carlson, Marvin. Performance: A Critical Introduction. 3rd ed. London: Routledge, 2015.

Fischer-Lichte, Erika. The Transformative Power of Performance: A New Aesthetics. London: Routledge, 2008.

Tags: Sanat İnceleme

Post navigation

Previous Tadao Ando ve Işık Kilisesi: Mekân, Işık ve Sessizliğin Ontolojisi
Next Karanlık Bir Koşu: Caught Stealing ve Modern Noir’ın Çıkmazı

Trending

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi? Long wall sculpture made of blue-gray slate tiles arranged in a grid, with small black bird figures perched along the top edge. 1

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti Old paperback edition of Halil Cibran's 'Ermiş' resting on a sunlit, worn table beside a coffee cup and delicate white blossoms. 2

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster? Person sits cross‑legged in a doorway of a dim room, reading near tall bookshelves and a bright window with curtains. 3

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü? Green hardcover book with a psychedelic concentric circle design stands upright on a wooden desk, flanked by a warm desk lamp and a mug of tea. 4

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de Abstract orange painting with two distorted figures; left figure raises an arm in a chaotic gesture, right figure sits with a bowed head. 5

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de

Tepki Abstract grayscale photo with curved white light trails and motion blur across a dark background. 6

Tepki

İlgili İçerikler

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi? Long wall sculpture made of blue-gray slate tiles arranged in a grid, with small black bird figures perched along the top edge.

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti Old paperback edition of Halil Cibran's 'Ermiş' resting on a sunlit, worn table beside a coffee cup and delicate white blossoms.

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster? Person sits cross‑legged in a doorway of a dim room, reading near tall bookshelves and a bright window with curtains.

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü? Green hardcover book with a psychedelic concentric circle design stands upright on a wooden desk, flanked by a warm desk lamp and a mug of tea.

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de Abstract orange painting with two distorted figures; left figure raises an arm in a chaotic gesture, right figure sits with a bowed head.

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de

Anne Carson: Antik Yunan’dan Modern Edebiyata Black-and-white portrait of a serious older woman in a suit, looking straight ahead.

Anne Carson: Antik Yunan’dan Modern Edebiyata

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi? Long wall sculpture made of blue-gray slate tiles arranged in a grid, with small black bird figures perched along the top edge. 1

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti Old paperback edition of Halil Cibran's 'Ermiş' resting on a sunlit, worn table beside a coffee cup and delicate white blossoms. 2

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster? Person sits cross‑legged in a doorway of a dim room, reading near tall bookshelves and a bright window with curtains. 3

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü? Green hardcover book with a psychedelic concentric circle design stands upright on a wooden desk, flanked by a warm desk lamp and a mug of tea. 4

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de Abstract orange painting with two distorted figures; left figure raises an arm in a chaotic gesture, right figure sits with a bowed head. 5

Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de

Tepki Abstract grayscale photo with curved white light trails and motion blur across a dark background. 6

Tepki

Anne Carson: Antik Yunan’dan Modern Edebiyata Black-and-white portrait of a serious older woman in a suit, looking straight ahead. 7

Anne Carson: Antik Yunan’dan Modern Edebiyata

Haber bülteni

Son Yazılar

  • Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?
  • Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti
  • Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?
  • Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?
  • Sencer Gülün, Dört Farklı Eser Serisiyle Guga Contemporary’de

Öneriler

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi? Long wall sculpture made of blue-gray slate tiles arranged in a grid, with small black bird figures perched along the top edge.

Christian Boltanski: Bir İnsanın Bütün Hayatı Birkaç Kutunun İçine Sığabilir mi?

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti Old paperback edition of Halil Cibran's 'Ermiş' resting on a sunlit, worn table beside a coffee cup and delicate white blossoms.

Halil Cibran’dan Hayata Dair 7 Öğreti

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster? Person sits cross‑legged in a doorway of a dim room, reading near tall bookshelves and a bright window with curtains.

Gösterişçi Tüketim: Bazı İnsanlar Neden Daha Pahalı Olduğu İçin Bir Şeyi Daha Çok İster?

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü? Green hardcover book with a psychedelic concentric circle design stands upright on a wooden desk, flanked by a warm desk lamp and a mug of tea.

Kimsenin Hatırlamadığı Bir Dünyada İyi İnsan Olmak Mümkün mü?

  • Kullanıcı Sözleşmesi
  • Bize Ulaşın

©SanatsalHareketler2026