God’s Crooked Lines yani Türkçeye uyarlandığı hali ile Çarpık Çizgiler, Netflix platformu üzerinden keşfettiğim bir film. Netflix’in genel olarak popüler kültür odaklı içeriklerinden sıkılmış olsam da özünde iyi dizi ve filmleri barındırıyor diyebiliriz. Öncelikle eğer filmi izlemediyseniz, yazı yoğun bir şekilde spoiler içereceğinden dolayı okumamanızı öneririm. Filmi izledikten sonra kafanızdaki soru işaretlerini giderebilmek, filmin anlatısını daha iyi anlamlandırabilmek için yazıyı okumanız daha sağlıklı olacaktır.
Uzun detaylı bir film incelemesi olacak bu yazı. Aynı zamanda filmin içerisinde önemli bir gizli ayrıntı var. Yönetmen tarafından bilinçli bir şekilde yerleştirilmiş saniyelik bir görüntü… Yazının devamında göreceksiniz.
Oriol Paulo’nun Görünmeyen Misafir filminden de tanıdığımız, Bárbara Lennie filmin ana karakteri. Film, Alice adlı karakterin akıl hastanesine bir adam tarafından getirilmesi ile başlıyor.
Oriol Paulo, titiz ve detaylı çalışan bir yönetmen. Yönetmen, daha filmin giriş anından itibaren aslında sizi son sahneye hazırlayacak detayları, ince ince işliyor. Alice’in ”Sizi tanıyan biri çıkabilir” cümlesinden sonra karşı taraftan oldukça manidar bir bakış görüyoruz. Tabii bunlar filmi izlerken dikkat edilmesi gereken şeyler değil analiz ve eleştiri kısmında detayları görebilmek adına önem taşıyor.
Alice’in akıl hastanesine girmesinin ardından karşımıza bir mektup çıkıyor. Alice’in hastaneye yatırılması ile ilgili olan bu mektupta, kocasının imzasının da olduğunu öğreniyoruz. Dr. Ruiperez mektubu alıyor. Burada mektubun Samuel Alvarez’e Dr. E Donadio tarafından gönderildiğini (hastaneye yatışını öneren doktor) görüyoruz. Mektupta geçen kısım:
”Bu hastanın yalan söylediğinde bile her şeye bir cevabı olması çok olası. Bu konuda eşsiz bir yeteneği var. Yalanları daha önceki söyledikleri ile çelişse bile suçüstü yakalanırsa daha önceden neden yalan söylediğine dair hemen bir açıklama bulur ve şimdi doğruyu söylediğini iddia eder. Onu hafife almayın. Öyle zekidir ki tecrübesiz psikiyatristler de dahil saf insanları kolayca kandırır.”
Bu kısım oldukça önemli. Çünkü filmin aslında başından sonuna kadar seyirciye sordurduğu ana sorunsalı oluşturuyor bu mektup. Seyirci film boyunca, Alice gerçekten akıl hastası mı yoksa ona tuzak mı kuruldu? ikileminde kalırken ve buna bir cevap ararken, aslında yönetmen bir yandan, ana karakterin seyirciyi de manipüle edip edemeyeceğine deneysel bir yaklaşım getiriyor. Ve eğer dikkatli izliyorsanız, son sahneden sonra dahi sizi düşündürecek sorular sordurmayı başarıyor. Hepsinin cevabı ayrıntılarda saklı evet devam ediyoruz…
Sorunsallar
Filmin, Alice ve doktorlar tarafından sunulan görüşleri ve açıklamaları ”sorunsallar” başlığı altında açıklanacaktır. Dr. Ruiperez ve Alice Gould’un ilk konuşmalarından gördüğümüz;
Alice
16 yıldır evli ve Heliodoro ile yolunda gitmeyen bir ilişkisi var. Alice’in anlatımı ile kocasını onun parasını yiyen bir kumarbaz olarak tanıyoruz. Kendisini kimya bilimleri mezunu olarak tanıtan Alice, özel dedektif olduğunu söylüyor.
Dr. Ruiperez
Alice, kayıtlara göre kocasını 3 kez öldürmeye( zehirlemeye) çalışmış. Kocasının bunu fark etmesi ile de Dr. Donadio tarafından Alice Gould, akıl hastanesine yatırılmıştır.
Alice
Alice, bunların hiçbirinin doğru olmadığını belirtir. Alice’e göre akıl hastanesine ceza aldığı için gelmedi. Madem ki onu zehirlemeye çalıştı, kocası onu neden polise bildirmedi? Yasal olarak kaçırıldığını söyleyen Alice, suçlamaları kabul etmemekle birlikte tam tersi kocası yani Heliodor’un ona tuzak kurduğunu ve servetinin tek vasisi olması için; kocasının onu zehirlemeye çalıştığını ifade eder.
Tabi bu konuşmaların yanı sıra filmin başından itibaren Alice’in akıl hastanesinde başka bir sebepten olduğunu hissettiren ayrıntılar mevcut.
Burada Alice’in ilk manipülasyonlarından birini görüyoruz; yasak olmasına rağmen kitabı almasına ikna ediyor doktoru. Çok fazla çaba harcamıyor bunun için. ”Bilinçli manipülasyon” yani bunu en azından bu sahnede bilinçli bir şekilde yaptığı da söylenemez. Sadece insanları etkisi altına alan bir enerjisi olduğunu gösterir nitelikte.
Ignacio Urquieta ile tanışan Alice, ikizler yani Romulus ve Remus hakkında bilgi sahibi oluyor. Romulus, her şeyi taklit eden biri, Remus ise konuşamıyor. Yine filmin önemli detaylarından biri çünkü sona yaklaştığımızda ikizleri ayırt etmek ekstra önem taşıyor. Bu ikilinin yanında gördüğümüz kız ise Romulus’un sürekli vakit geçirdiği, ve onu koruduğu biri…
Cesar Arellano
Alice, klinik hizmetleri müdürü Cesar Arellano ile görüşmesi sonucunda bazı detayları vermeye başlıyor. Hayatının küçük bir kısmını doktor Alvar’a saklayacağını belirten Alice, genel olarak mantıklı ve entelektüel cevaplar veriyor. Burada Alice’in başka bir manipülasyonunu da görüyoruz, güzelliği ve zekası ile aslında doktoru etkisi altına alıyor. Bunun kesinlikle farkında. Soruları cevaplama şekline baktığımızda; Alice, karşısındaki insanı ”tatmin edecek cevapları” bilen biri. Yani o an düşündüğü ve hissettiği farklı bir şey olsa bile, karşısındakinin gözündeki imajı için o cevabı dönüştürebilecek biri… Alice’in kişiliğini anlamak açısından bu sahne önem taşıyor.
Bir diğer nokta; entelektüel birisini akıl hastası olarak tanımlayabilir miyiz? Neden olmasın? Akıl hastaları bilgisiz ve cahil insanlar değildir ki. Genel olarak mantıklı konuşmaları akıl hastası olmalarına engel de değildir.
Farklı bir perspektiften de senaryonun önemli noktalarından biri, doktorların ”ruhsal bozukluk” tanımları… Bu tanımlamalara da aslında ciddi bir eleştiri getiriyor film. Burada gördüğümüz, doktorun kafasında bir ”akıl hastası” imajı var. Hatları çok keskin bir tanım bu. Alice Gould bu keskin tanımın dışına azcık dahi çıktığı andan itibaren, doktorun ”Alice Gould gerçekten akıl hastası mı?” bakış açısı, aslında zihninde çok katı bir ”akıl hastası” tanımı olduğunun da göstergesi. Yani bu doktorların kolaylıkla manipüle edilmelerinde aslında ”akıl hastası” tanımına getirdikleri net katı çizgiler yol açıyor. Esnek ve kategorize etmeyen bir bakış açısında olsalar daha temkinli ilerleyebilirlerdi.
”Öldüren sendin ben değil” Alice’in elinde böyle bir mektup var. Bu sahnede Ignacio ile konuşan Alice, bize başka bir sorunsal veriyor.
Alice’in anlatısı
Alice bu hastaneye bir suçu araştırmak üzere gelen bir dedektiftir. Evet filmin hikayesinin netlik kazanmaya başladığı sorunsala geldik. Alice, Damain Garcia Del Olmo’nun bir yıl önce akıl hastanesinde olduğunu ve onun ölümünü araştırdığını söyler. İntihar olarak lanse edilen bu olayda aslında onun öngörüsüne göre; babasının eski hastalarından biri, korkunç bir şekilde bu akıl hastasından intikam almıştır. Katilin izini gizlediklerini düşünmektedir. Aynı zamanda Dr. Alvar ile iş birliği içinde olduğunu öğreniriz. Alice’in akıl hastanesinde gerçekten ne yaptığını bilen tek kişi Dr. Alvar’dır (çocuğun babası ile yakın arkadaş).
Bahçedeki konuşmaları sırasında yağan yağmur ile de Ignacio’nun su korkusu olduğu ve vücudunun suya ciddi bir reaksiyon gösterdiği ortaya çıkar.
Film akışı
Filmde iki akış söz konusu. Özellikle hikayenin akışında tercih edilen bu yaklaşım önemli. Doğrusal zamanda izlediğimiz akışın yanında sürekli olarak flashback gibi sunulan; hastanede daha önce olmuş izlenimi verilen kısım. Tabii ki öyle değil. Aslında şu anki zamanda var olan; hikayenin geleceği yani flash-forward olarak adlandıracağımız kısım. Burada hastanede öldürülen bir genci görüyoruz. Kafalar karışmış olabilir, bu Alice’in ”ölümünü araştırdığı kişi” değil. Film akışını zamansal olarak doğru anlamak önem taşıyor burada.
Devam edelim. Doğrusal zamanda ilerleyen hikayemizde bir akıl hastası, Alice’e saldırıyor. Gözlerini, elleri bağlı bir şekilde yatakta açan Alice, ona saldıran akıl hastasını öldürdüğü için gözetim altına alınmıştır. Akıl hastasının Alice’e saldırdığını ve tecavüz etmeye çalıştığını görüyoruz ancak onu öldürüp öldürmediğini bilmiyoruz. Alice orada başka birinin olabileceğini söylüyor. Ve nihayet Dr. Alvar yani Samuel Alvarez geliyor.
Alice
Alice, Dr. Del Olmo’nun talimatı ile Samuel Alvarez ile mektuplaşmıştır. Bunun sonucunda akıl hastanesine girmesi için, akıl hastası numarası yapmıştır.
Samuel Alvarez
”Bu fikre nereden kapıldınız bilmiyorum ben hiç kimseyle mektuplaşmadım. ”
Hikayenin karakter için kırılma anlarından biri olan bu sahnenin ardından Alice, sinir krizi geçiriyor. Sakinleştiricinin ardından da hücre hapsine alınıyor. Bu akıl hastanesine girmesini sağlayan kişilerden biri olan Samuel Alvarez, neden bu şekilde konuşuyor? Evet işler iyice karışır. Üç gündür hücre hapsinde olan ve nihayet uyanan Alice’in yanına doktor Montserrat Castell gelir.
Burada yine Alice’in insanları nasıl etkisi altına alabildiğini görüyoruz. Alice ona deli olmadığını ve buradan çıkmak istediğini söylüyor. Doktordan aldığımız cevap ise bunun için bir sağlık kurulu toplantısının olması yönünde ama ”bana bir sebep ver” diye de ekliyor. Aynı zamanda Alice’in odasında, yaptığı araştırmaları da bulmuş durumda.
Ve Alice tabi ki ona bir sebep veriyor. ”Damain Garcia Del Olmo’nun ölümünün intihar olmadığına inanmam için sebeplerim var. Doğruyu söylediğimi kanıtlayacağım.” Evet Alice’nin yine kişileri nasıl etkisi altına aldığını görüyoruz. Kurul toplanıyor ve böyle Alice’e kendisini ifade edebilmesi için doktorların önünde bir fırsat veriliyor.
Peki burada ne anlatıyor Alice?
- Kocasına, sahte vasiyet araştırması için Buenos Airese gideceğini söyledi.
- İlk başta doktorla konuşurken kocasının kişiliğini uydurdu, ilişkilerinde saygı ve sevgi var.
- Eğitimli bir dedektif.
- Hastaneye girebilmek için yalan söyledi.
Neden yaptı bunları?
Oğlunun ölümünü araştırması için, Dr. Garcia Del Olmo, Alice’i tutmuştur. Hastaneye yattığı gün de yanındadır. Yani ilk başta gördüğümüz adamın Dr. Garcia Del Olmo olduğunu ifade eder. Özellikle bu detay önemli çünkü final sahnesinden sonra dahi kafamda soru işaretleri var diyenler için, Alice’in kafasındaki Del Olmo’yu anlamamız önem taşıyor.
Kocası, Dr. Del Olmo’yu tanıyordu ve Alice’i onunla tanıştırdı. Doktor, oğlunun acı çekse de canına kıymayacağını ve ölümünü araştırmasını talep eder Alice’ten. İçeriden çalışabilirsin kimse bilmemeli diye de ekler.
Alice tüm bunları kurul toplantısında anlatırken filmin içerisinde gizlenmiş bir ayrıntı karşımıza çıkıyor. Yönetmen tarafından bilinçli olarak yerleştirilmiş önemli bir detay. Detaylı incelemedikçe fark etmenin mümkün olmadığı saniyelik bir görüntü.
Dikkatli bakın. Burada Alice’in zihnindeki gerçekliği görüyoruz. Yaptığı araştırma panosu karşısında. Tragedia En La Familia Del Olma yazısının altında Alice’in, Olmo olarak düşündüğü kişinin fotoğrafı var. Alice geri gidiyor. Ve panoya bakıyor.
Ve şimdi yönetmen bize gerçekte olanı veriyor. Salise süren bu görüntü de Tragedia En La Familia Del Olma yazan yerde fotoğraf yok. Diğer her şey aynı. Tamamiyle Alice’in zihninde gerçekleşen bir olay olduğunu net bir şekilde görüyoruz.
Alice’in akıl hastası olduğunu net bir şekilde anladık evet yine de filmi doğrusal olarak incelemeye devam edelim. Alice, kurula hikayesini anlatmaya devam ediyor. Samuel Alvarez ile mektuplaştığını ve akıl hastanesine girmek için ondan yardımcı fikirler aldığını ifade ediyor. En uygun akıl hastalığı paranoyayı tercih ederek, bu role uzun süre hazırlanıyor. Aynı zamanda ilk başta gördüğümüz mektubu da kendisinin yazdığını söylüyor ve zarfı açılmamış olan bu mektupta yazılanları biliyor.
Sonraki süreçte Dr. Raimundo Garcia Del Olmo nihayet geliyor. Ancak bu Alice’in tanıştığı kişi değildir. Alice tekrar sinir krizi geçirir ve bunun bir tuzak olduğunu savunur. Evet bundan sonrasında Alice’e uygulan elektroşok tedavisini ve gözetim altında tutulmasını görüyoruz. Zihninde gerçekliği anlamlandırmaya çalışan Alice, olayları tekrar düşünüyor. Nasıl bunların başına geldiğini anlamak için sorgulamalar yapıyor. Zihninde olayları kavramaya çalışan Alice’e Dr. Olmo olarak düşündüğü kişi ”Gerçek ne istersen o olur” diye yanıt veriyor. Alice’in gerçeklik kavramında durduğu noktayı anlamak adına yine önemli bir sahne…
Evet geliyoruz başka bir sorunsala. Alice olaylara başka bir perspektiften bakmaya başlıyor. Bulduğu cevaplar bizi filmin de kilit noktası olup, ucu açık bırakılabilmiş yerine getiriyor.
Alice değişen düşünceler
Alice hastaneye ilk yatışında söylediklerinin doğru çıktığını belirtir. Burada Alice’in zihninin olaylara sürekli farklı gerçeklikler yaratabilecek potansiyelini de aslında görebiliyoruz. Garcia Del Olmo’nun başkası olduğuna inanması için bütün planı kocasının yaptığını ve ona tuzak kurduğunu da ekler. Bu fikri ile de yine doktorları etkisi altına almayı başarır.
Peki bunlar gerçekten olabilir mi? Evet bu noktada elimizde olanlara bakalım. Alice’in kocası, kliniğe yatışı için normalden 20 kat fazla para ödemiştir; Samuel Alvarez adına. Ancak Alvarez bu paranın kuruma maddi yardım olduğunu ve parayı alır almaz kliniğe yatırdığını söyler. Bir diğer noktadan, Doktor Cesar Arellano Alice’in evine gelir. Evde kimse yoktur. Alice Gould’un gerçekten dedektif olduğunu gösteren bir plaket görüyoruz burada. Kocasının evde olmayışı ve ona ulaşamıyor olmaları gerçekten Alice’e yönelik bir plan yapmış olabileceğini de düşündürtüyor. Yani Alice, gerçekten ruhsal olarak hasta olan biri olsa dahi ona bir tuzak kurulmuş olabilir.
Akış film de flash-forward olarak gösterilen yer ile zamansal olarak birleşiyor. Alice’in hastaneden kaçmak için yaptığı planı ve olayları görüyoruz. Hastanede çıkan yangını Alice başlatıyor. Hastanede oluşan kaotik atmosfer sonucunda da biri öldürülüyor. Hastanenin kapısından çıkıp kaçma fırsatı varken adli tabibin Romulus’un öldürüldüğünü söylemesi ile de vazgeçiyor. Burada Alice’in o kapıdan çıkmasına engel olan düşünce, gerçekten bu cinayeti çözüp kendini ve yaşananları aklayabileceğini bilmesi etkili oluyor.
Adli tabib gibi davranarak içeri geri dönen Alice, cinayeti çözüyor da. Burada anlattıklarından ve sunduğu teoriden Alice’e saldıran kişiyi öldürenin, cinayet kurbanı yani Romulus olduğunu görüyoruz. Aynı zamanda şu anki katilin de buna tanık olduğunu.
Romulus’un hem sevdiği kadını elinden alması hem de en yakın arkadaşını öldürmesi nedeniyle Fil Adam’ın cinayeti işlediğini söylüyor. Sonuç olarak da haklı çıkıyor. Ellerinde cam kesikleri bulmaları ile kanıtlanıyor.
Alice bu olaydan sonra polise burada zorla tutulduğunu söylüyor. Aynı zamanda kocasının banka hesaplarını da boşalttığını öğreniyoruz polisten. İfadesi alınıyor ve polis yargıçla konuşmak için yardımcı oluyor. Dahası doktorlar, Alice’in cinayeti çözmesi ve Samuel Alvarez’in çelişkili davranışları nedeniyle Alvarez’in ihracı için imza atıyorlar. Olağanüstü kurul toplantısı, Alice Gould’u taburcu etmek üzere de hazırlanıyor.
Yine filmin başka bir ters köşelerinden biri, katilin hata yaptığını ve ölen kişinin aslında Remus olduğunu görüyoruz. Ve Alice karar verilmesi için artık kurul toplantısında.
Çarpık Çizgiler Final
Haftalar önce Alice’in parasını alarak kocasının Güney Asya’ya kaçtığı öğrenilmiş durumda. Kocasının Alice’i dolandırdığının kanıtlanması önemli. Aslında burada film bize önemli bir sorunsal veriyor. Samuel Alvarez toplantı da şöyle bir cümle kuruyor; ”bu seni buraya tıkmak için sinsi bir plan mıydı yoksa onu öldürmeye çalıştığın için bir intikam mıydı?” Bu cümle önemli çünkü Alice gerçekten akıl sorunları olan biri olsa dahi; kocasını öldürmeye çalışmış ve kocası da ondan intikam almak için bu planı hazırlamış olabilir. Oriol Paulo’nun genel olarak film atmosferine baktığımızda da çok olası bir seçenek gibi duruyor.
Samuel Alvarez’e göre Alice, üstünlük kompleksine sahip, manipülatif ve tehlikeli biri. Samuel Alvarez oy hakkından vazgeçiyor ve istifasını sunuyor. Buna ek olarak, ”Sağlık Bakanına hitaben, bu görevi bana o verdi. Ona borçluyum.” diyerek kurula mektubunu veriyor. Bu nokta önemli çünkü Alice, Del Olmo ile konuştuğunda ”Sağlık Bakanı’na onu ben önerdim” dediğini görüyoruz. Bu bizi net bir şeye ulaştırmasa da finalde bazı ucu açık şeyler bırakıldığını gösteriyor.
Alice Gould’un akıl sağlığı yerinde mi sorusuna dört doktorda evet olarak yanıt verir. Taburcu olması için kurul oy birliği ile evet diyor. Samuel Alvarez ise doktorların bu kararlarından oldukça rahatsız. Anlattıklarında, Dr. Donadio’nun Zürihte’ki kongreden sonra karısıyla tatile çıktığını öğreniyoruz. Telgraflarının ona ulaşılmadığını söylerek, Alvarez’in bu konuyu açığa kavuşturmak için gelme talebini de karşılar ve nihayet gelir.
Alice’in en başından beri Del Olmo olarak düşündüğü kişinin gerçekte Dr. Donoadio olduğunu görmemiz ile film bizi finale; yani Alice’in akıl hastası olduğu sonucuna ulaştırıyor. Komplo teorilerine rağmen Alice’in akıl hastası olduğunu küçük bir ayrıntı ile yukarıda göstermiştim. Böylece Alice’in zihnini kavrayabileceğimiz bir sonuca ulaşıyoruz. Özellikle bitiş anındaki mimiklerinden sonra, Alice’in zihni, yeni bir gerçeklik yaratmak için harekete geçmiş durumda. Çarpık Çizgiler kısmını kavramak adına belirgin bir ifade söz konusu.
Filmde, manipülasyonun ve bireysel algıların işleyiş biçimini net bir şekilde görüyoruz. Görmekle kalmayıp deneysel bağlamda da bunu keşfetme olanağı seyirciye verilmiş durumda. Filmin tam olarak cevaplanmayan kısımları ise Alice’in kocasının (Heliodor) ondan intikam alıp almadığı ve aralarındaki ilişkinin detayları noktasında kilitleniyor.
Sonuç olarak, film sürükleyici bir hikaye izlemek isteyenler için kesinlikle izlenilmesi gereken filmlerden biri. Çözülmesi gereken bir bulmaca var ve sizi bekliyor…
Oriol Paulo’nun diğer bütün filmlerini de izlemenizi öneririm. Çok kendine ait bir yönetmen ve senarist. Aynı zamanda filmde Bárbara Lennie’nin oyunculuğu çok başarılı. Çarpık Çizgiler genel olarak hem sinematografik anlamda hem hikayenin girift yapısı ile izlenmesi gereken filmlerden biri. Sanatsal bağlamda daha farklı bir aktarım tercih edilebilir miydi tabi ki evet. Ama yönetmenin genel olarak filmlerindeki anlam bütünlüğü ve senaryolarının matematiğinden gördüğüm; kendi biçimini yaratmış durumda. Uzun bir yazının ardından filme dair kafanızdaki soru işaretleri umarım giderilmiştir.
Yazar
Özge Acu
